Markery DNA w … lesie

O tym czym są markery DNA i do czego wykorzystuje je współczesne leśnictwo dr hab. Justyna Nowakowska, prof. IBL z Instytutu Badawczego Leśnictwa w Sękocinie Starym mówiła na wykładzie otwartym 6 lutego.

Marker genetyczny (DNA) to wybrany fragment struktury kwasu DNA umożliwiający precyzyjną identyfikację osobnika. Markery genetyczne znajdują zastosowanie do identyfikowania ludzi, zwierząt, roślin, gatunków i szczepów drobnoustrojów oraz do określania wzajemnego położenia poszczególnych genów w genomie jakiegoś organizmu. Zostały odkryte w latach 50. XX wieku. Nauki przyrodnicze zaczęły je szeroko wykorzystywać w latach 80., ale leśnictwo zajęło się nimi dopiero w następnej dekadzie.

Do czego zatem współczesne leśnictwo wykorzystuje markery DNA?

Do prowadzenia efektywnej i racjonalnej gospodarki leśnej. Ale co to znaczy?

Sosna to obok świerku najpopularniejszy gatunek drzewa w polskich lasach. Badania wykazały, że sosna, chociaż występuje na dużym obszarze – to genetycznie jest mało zróżnicowana. Odmienność genetyczną wykazuje jedynie sosna rosnąca w Białowieży. Obecnie zaś naukowcy pracują nad sosną taborską usiłując wyjaśnić na poziomie genetycznym jej specyfikę. Z kolei dąb występujący w Polsce wykazuje duże zróżnicowanie genetyczne.

Do czego ta wiedza leśnikom się przydaje? Do sadzenia lasów z odmian przystosowanych do lokalnych warunków, bo to gwarantuje lepsze wyniki.

Amerykańscy uczeni mają już zaawansowane badania transgenicznej topoli. Pracują nad zwiększeniem jej odporności na herbicydy oraz większą przydatnością do produkcji papieru. Chińczycy zaś starają się wyhodować transgeniczne topole, których toksyny zawarte w liściach będą zabijać szkodniki. Nad tym, aby eukaliptusy miały większy przyrost masy pracują uczeni w Indiach. Naukowcy angielscy natomiast wyhodowali daglezje, które dzięki fluorescencyjnym genom z meduzy świecą w ciemności. W zależności od dodatków drzewko może świecić na różne kolory. Sprzedawano je jako choinki po 500 funtów, ale się nie przyjęły.

W Polsce markery DNA wykorzystuje się już powszechnie do wykrywania kradzieży drewna z lasów.

- Instytut Badawczy Leśnictwa w Sękocinie Starym rocznie wykonuje 40 do 50 takich ekspertyz – informuje dr hab. Justyna A. Nowakowska.

lek

Dr hab. Justyna A. Nowakowska, prof. IBL - absolwentka Uniwersytetu im. Louisa Pasteura w Strasburgu (Francja), gdzie po ukończeniu studiów wykonywała badania transformacji DNA. Jej praca doktorska, dotyczyła analiz ekspresji genów u roślin GMO. We Francji, przebywała też na stażu post-doktoranckim w Państwowym Instytucie Nauk Rolniczych w Orleanie pod Paryżem, prowadząc badania genomu polskiej i francuskiej sosny zwyczajnej metodami molekularnymi. W Zakładzie Hodowli Lasu i Genetyki Drzew Leśnych Instytutu Badawczego Leśnictwa pracuje od 2000 r. na stanowisku prof. Nadzwyczajnego i zajmuje się projektami badawczymi z zakresu analiz zmienności genetycznej wielu gatunków drzew leśnych oraz nad precyzyjną diagnostyką i identyfikacją patogenów grzybowych w drzewostanach.

w kategorii